Płaca minimalna w Polsce
PŁACA MINIMALNA W POLSCE
https://tachospeed.pl/wp-content/uploads/2023/01/ryczalty.jpg.webp
Krótki wstęp
W ostatnich miesiącach często się dyskutuje o polityce płacy minimalnej i skutkach szybkiego tempa wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę. Płaca minimalna jest to „minimalna wysokość wynagrodzenia miesięcznego pracownika zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy”, ustalana przez państwo. Podstawą prawną jest ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, która zawiera szczegółowe regulacje w tym zakresie. Wysokość minimalnego wynagrodzenia jest uzgadniana przez Radę Dialogu Społecznego, a w przypadku braku tego uzgodnienia w terminie – jest ustalana przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia. Rada Ministrów jest zobowiązana do ogłoszenia wysokości minimalnego wynagrodzenia na następny rok w terminie do 15 września. W 2024 roku wysokość płacy minimalnej jest podniesiona dwukrotnie – do 4242 złotych brutto od 1 stycznia oraz do 4300 złotych brutto od 1 lipca. W dalszej części artykułu kwoty płacy minimalnej będą podawane w brutto.
Płaca minimalna w Polsce w latach 2003-2024
W tej części przyjrzymy się zmianie wysokości minimalnego wynagrodzenia w latach 2003-2024 oraz jego tempie wzrostu. Wysokość minimalnego wynagrodzenia w 2003 roku została zapisana w ustawie (art. 4 ust. 1) i miała być podstawą do ustalenia wysokości minimalnego wynagrodzenia w roku następnym. Wysokość płacy minimalnej nieustannie rosła w każdym roku, lecz tempo wzrostu było dość zróżnicowane.
W wykresie przedstawione są wysokości płac minimalnych na koniec roku, a więc dla 2023 roku płaca minimalna wyniosła 3600 złotych, a 2024 roku – 4300 złotych.
W latach 2003-07 widzimy, że wysokość minimalnego wynagrodzenia rosła w wolnym tempie, od 3,0% do 5,9% rocznie. Zmieniło się to w roku 2008, gdy płaca minimalna wzrosła aż o 20,3% (z 936 zł do 1126 zł) i jak później okazało się, ten procentowy wzrost był najwyższy w analizowanym okresie. W latach 2010-19 tempo wzrostu wahało się między 3,2% a 8,2%. Wyraźne przyspieszenie zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia nastąpiło w latach 2020-24, gdy w tym okresie procentowe tempo wzrostu trzykrotnie osiągnęło wartości dwucyfrowe. Warto też zwrócić uwagę na to, że w latach 2023 i 2024 płaca minimalna wzrosła dwukrotnie w ciągu roku - w styczniu oraz w lipcu, ponieważ przewidywany wskaźnik cen przekraczał 105%, zgodnie z art. 3 pkt 1 UoMWzP.
W latach 2003-2024 minimalne wynagrodzenie wzrosło z 800 do 4300 złotych, co daje dynamikę na poziomie 437,5% (czyli ponadpięciokrotny wzrost). Warty odnotowania jest interesujący fakt, że w latach 2004-12 suma wzrostów płacy minimalnej wyniosła 700 złotych, dokładnie tyle samo, ile wzrosła tylko w 2024 roku. W latach 2005-07, za rządów koalicji PiS-Samoobrona-LPR płaca minimalna wzrosła z 899,10 do 1126 złotych, co daje wzrost 25,2%. W latach 2007-2015, gdy rządziła koalicja PO-PSL, minimalne wynagrodzenie wzrosło o 64,3% (z 1126 do 1850 złotych). W latach 2015-23, za rządów Prawa i Sprawiedliwości, nastąpił wzrost płacy minimalnej o 132,4% (z 1850 do 4300 złotych). Tu należy się małe wyjaśnienie, ponieważ płaca minimalna zostanie ostatecznie podniesiona do 4300 złotych w 2024 roku, ale ta decyzja została podjęta jeszcze przez rząd PiS przed upływem kadencji. Podobne zastosowanie miało miejsce w latach 2008 i 2016.
W analizowanym okresie tylko dwa razy inflacja była wyższa niż tempo wzrostu minimalnego wynagrodzenia – ta sytuacja miała miejsce w latach 2004 i 2022. Poważniejsza utrata realnej wartości płacy minimalnej nastąpiła w roku 2022, gdy tempo wzrostu wyniosło 7,5%, gdy w tym samym czasie inflacja wyniosła 14,4%. Warto także zauważyć, że płaca minimalna rosła także w latach, gdy w Polsce odnotowana była inflacja zerowa albo deflacja - mowa tu o latach 2014-16. Na koniec końców, w okresie 2003-23 nastąpił realny wzrost (po oczyszczeniu wpływu inflacji) minimalnego wynagrodzenia, co jest postrzegane jako zjawisko pozytywne.
Relacja płacy minimalnej do przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej
Bardzo interesującym elementem analizy jest relacja płacy minimalnej do przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. W latach 2003-23 zauważalny jest rosnący trend udziału minimalnego wynagrodzenia w przeciętnym wynagrodzeniu – z 36,3% w roku 2003 do 50,3% w roku 2023. W obecnym roku przewidywany jest wzrost tego udziału do rekordowego 55,0%, jeśli potwierdzi się wysokość prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia zapisanej w ustawie budżetowej. W latach 2003-07 relacja utrzymywała się na stałym poziomie, oscylując się w okolicach 35-36%. Wyraźna zmiana kierunku nastąpiła w roku 2008, odkąd systematycznie rósł udział płacy minimalnej w przeciętnym wynagrodzeniu w gospodarce narodowej. W roku 2007, gdy władzę rozpoczęła koalicja PO-PSL, relacja płacy minimalnej do przeciętnego wynagrodzenia wyniosła 34,8%. W ostatnim roku rządu koalicji relacja ta wzrosła do 44,9%, co oznacza wzrost o 10,1 punktów procentowych przez osiem lat. W okresie rządów Prawa i Sprawiedliwości relacja wzrosła z 44,9% w 2015 roku do 50,3% w 2023 roku, co daje wzrost o 5,4 punktów procentowych.
W analizowanym okresie 2003-23 tempo wzrostu minimalnego wynagrodzenia było przeważnie większe niż tempo wzrostu przeciętnego wynagrodzenia. Największe dodatnie różnice między tempem wzrostu płacy minimalnej a tempem wzrostu przeciętnego wynagrodzenia miały miejsce w latach 2008, 2020 oraz 2024 i wyniosły one odpowiednio 10,9 p.p., 10,5 p.p. oraz 10,1 p.p. Konsekwencją dużej rozbieżności tempa obu wynagrodzeń był skokowy wzrost udziału minimalnego wynagrodzenia w przeciętnym wynagrodzeniu, co jest widoczne na jednym z powyższych wykresów. Poważniejsze spadki relacji płacy minimalnej do przeciętnego wynagrodzenia miały miejsca w latach 2007 i 2022, gdy tempo wzrostu przeciętnego wynagrodzenia było wyższe ponad 4,5 p.p. niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Według prognozy w 2024 roku Polska może stać się drugim krajem w UE, jeśli chodzi o proporcję minimalnego wynagrodzenia do przeciętnego wynagrodzenia. Wyższy wynik pod tym względem ma osiągnąć Grecja.
Szybki wzrost płacy minimalnej w latach 2023-24 i jego skutki
W roku 2023 i 2024 minimalne wynagrodzenie za pracę rosły w tempie odpowiednio 19,6% i 19,4%, co jest drugim i trzecim najwyższym wynikiem od 2003 roku. Przekładając na liczby bezwzględne, to w poprzednim roku łączny wzrost płacy minimalnej wyniósł 590 złotych (z 3010 do 3600 złotych), a w bieżącym roku – rekordowe 700 złotych (z 3600 do 4300 złotych). Patrząc na te liczby, nasuwają się pytania, czy takie tempo wzrostu jest zasadne i jakie mogą być konsekwencje szybkiego wzrostu minimalnego wynagrodzenia.
Duże podwyżki płacy minimalnej niosą ze sobą zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki społeczno-gospodarcze. Niewątpliwą zaletą dużego wzrostu minimalnego wynagrodze-nia jest poprawa warunków życiowych osób będących w najtrudniejszej sytuacji finansowej, co ma szczególne znaczenie w obecnych warunkach podwyższonej inflacji. Podwyżka płacy minimalnej może ochronić część społeczeństwa przed ubóstwem czy też częściowo zapobiec problemowi rosnących kosztów życia. Gdyby tak spojrzeć szerzej, to szybki wzrost minimalnego wynagrodzenia może także doprowadzić do wzrostu konsumpcji i docelowo wzrostu gospodarczego, co jest dla państwa korzystnym zjawiskiem. Wyższe wynagrodzenia to także większe wpływy do budżetu państwa z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, dzięki czemu państwo może ograniczyć deficyt budżetowy. Duże podwyżki płacy minimalnej pozwalają także częściowo zrekompensować zmniejszenie wpływu do budżetu państwa z powodu obniżki stawki podatkowej dla pierwszego progu z 17% do 12% w ramach Polskiego Ładu 2.0.
Duże tempo wzrostu minimalnego wynagrodzenia ma też swoje negatywne strony., Oznacza to, między innymi, rosnący koszt zatrudnienia pracowników, za czym idą także rosnące koszty ubezpieczeń ZUS, składki na FP i FGŚP. Sytuacja przedsiębiorstwa jest tym trudniejsza, im większy udział kosztów stanowią wynagrodzenia. Pracodawca może zdecydować się na przerzucenie kosztów na klientów poprzez podniesienie ceny towarów lub usług; na redukcję liczby pracowników, a w skrajnym przypadku - na zamknięcie swojego przedsiębiorstwa. W najbliższym czasie w Polsce należy spodziewać się utrzymania inflacji na podwyższonym poziomie niż wzrostu stopy bezrobocia. Innym negatywnym zjawiskiem dużej podwyżki płacy minimalnej jest presja płacowa. Osoby zarabiające powyżej płacy minimalnej będą domagać się podwyżki płac, aby utrzymać dotychczasowy dystans od minimalnego wynagrodzenia. Pracodawca jest zwykle w położeniu niekorzystnym i często jest zmuszony do podniesienia swoim pracownikom płac w celu zatrzymania ich w swojej firmie oraz zachowania prestiżu wśród firm konkurencyjnych. W przypadku utrzymania dużego tempa podwyżki minimalnego wynagrodzenia przez dłuższy czas, może dojść do spłaszczenia wynagrodzenia. Przykładem tego zjawiska jest zmniejszenie różnicy płac między pracownikiem początkującym a pracownikiem z wieloletnim stażem czy też objęcie coraz większej grupy społeczeństwa zarabiającego za minimalną płacę.
Podsumowanie
Płaca minimalna jest niewątpliwie dobrym rozwiązaniem, które zapewnia pracowni-kowi poczucie godności i bezpieczeństwa. Zadowalającą wiadomością jest systematyczne utrzymanie w Polsce realnego wzrostu minimalnego wynagrodzenia z bardzo nielicznymi wyjątkami, a także stopniowe zwiększenie proporcji płacy minimalnej do przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. W przyszłości płaca minimalna z największą pewnością będzie odgrywać ważną rolę. Zapowiadane jest wdrożenie europejskiej dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w UE, a Polska jest zobowiązana do wdrożenia tej dyrektywy do 15 listopada 2024 roku. Zgodnie z dyrektywą, kraje Unii Europejskiej są zobowiązane do zapewnienia, że ich ustawowa płaca minimalna pozwala na przyzwoity standard życia. Przyjęcie dyrektywy nie oznacza, że wszystkie kraje UE będą miały takie same minimalne wynagrodzenie. Każdy kraj będzie miał możliwość samodzielnego ustalenia wysokości płacy minimalnej na podstawie sytuacji społeczno-gospodarczej, spełniając jednocześnie warunki wymienione w dyrektywie, np. wspierani negocjacji zbiorowych w sprawie ustalania płac. Zasadnicze pozostaje wciąż pytanie: Jakie powinno być optymalne tempo wzrostu minimalnego wynagrodzenia, aby było to korzystne dla zainteresowanych stron: pracowników, pracodawców i państwa? To pytanie zostawiam Wam do refleksji.
Artykuł przygotował:
Jakub Pogorzelski
Materiały pomocnicze:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Płaca_minimalna
https://www.infor.pl/prawo/encyklopedia-prawa/m/685181,minimalne-wynagrodzenie.html
https://wynagrodzenia.pl/artykul/placa-minimalna-za-i-przeciw
Komentarze
Prześlij komentarz