Fragment "Technologie Blockchain i ich zastosowania w audycie oraz transparentność sprawozdawczości finansowej"
Poniższy tekst stanowi część pierwszą raportu "Technologie Blockchain i ich zastosowania w audycie oraz transparentność sprawozdawczości finansowej”
Autor: Mateusz Zbrożek
W celu przedstawienia możliwych zastosowań technologii blockchain w audycie i jej wpływu na transparentność finansową uważamy za konieczne gruntowne wytłumaczenie sposobu jej działania. Wiedza na ten temat nie jest powszechną, zatem aby móc stworzyć jakiekolwiek opracowanie na ten temat konieczne jest w przyjętej perspektywie wytłumaczyć zawiłości stosowania, zalet ale i możliwych wad tejże technologii. W związku z powyższym postanowiliśmy podzielić raport na 3 części.
1. Omówienie technologii blockchain
2. Zastosowanie w audycie
3. Wpływ na transparentność sprawozdawczości finansowej
Część 1 – omówienie technologii
Czym jest technologia blockchain? – geneza
Sama technologia zaistniała w świadomości opinii publicznej wraz z powstaniem cyfrowej quasi-waluty Bitcoin’a4 w roku 2009 przez zagadkowego twórcę (lub twórców) ukrywającego się pod pseudonimem Satoshi Nakamoto. Następnie spopularyzowana w roku 2015 przez ówcześnie 19 letniego twórcę krypt waluty Etherum – Vitalik’a Buterin’a4 (s. 3).
Czym jest technologia blockchain? – znaczenie, działanie i prekursor – BitCoin (w skrócie: BTC)
Blockchain w najprostszej formie jest metodą przekazywania informacji z punktu A do punktu B w całkowicie bezpieczny i zautomatyzowany sposób. Jedna ze stron (np. transakcji) inicjuje proces tworząc blok (ang. Block). Może on zawierać np. adresy portfeli stron transakcji, kwoty czy jakiekolwiek inne dane. Blok następnie jest weryfikowany przez rozproszoną moc obliczeniową tysięcy komputerów biorących udział w tworzeniu łańcucha/węzła (ang. Chain). Tak zweryfikowany blok jest dodawany do łańcucha, tworząc unikalny rekord z unikalną historią. Sfałszowanie pojedynczego rekordu oznaczałoby sfałszowanie całego łańcucha w milionach przypadków. Jest to niemożliwe (zastosowanie hashy). Dlatego de’facto technologia blockchain jest technologią kryptograficzną z unikalnymi cechami: decentralizacją obliczeń, rozproszeniem synchronizujących się danych oraz niemodyfikowalnością zapisu wstecz4 (s.6).
Dlaczego użytkownicy oddają moc obliczeniową swoich prywatnych komputerów do weryfikacji danych bloku? Nie jest to działalność charytatywna, a każdy taki użytkownik zyskuje w istocie zwiększenie prywatności i niezależności od innych weryfikatorów transakcji. Co to oznacza? Samodzielnie weryfikując dany blok omijamy usługi zewnętrzne które zbierają dane na temat naszych transakcji, oraz możemy w pełni autonomicznie zweryfikować czy dana transakcja spełnia wszystkie zasady protokołu. Jest to szczególnie ważne dla instytucji które chcą mieć pewność co do spójności i poprawności danych. Obecnie szacuje się że pełna waga łańcucha Bitcoin oscyluje w granicach 600 GB1.
Rysunek 1; przed i po weryfikacji; opracowanie własne
W proces weryfikacji bloku zaangażowani są przymusowo również tzw. górnicy, których głównym zadaniem jest integracja bloku do łańcucha a nie jego weryfikacja. Praca ta (w przypadku Bitcoina), polegająca na rozwiązaniu zagadki kryptograficznej (zwanej potocznie proof-of-work) wiąże się z gratyfikacją w postaci przyznania określonej ilości krypto waluty. Zysk czerpany jest z opłaty transakcyjnej (dołączana dobrowolnie przez użytkowników celem zachęcenia górników do dołączenia bloku do łańcucha) oraz z nagrody odgórnie ustalonej przez twórcę – Satoshiego Nakamoto.
Rysunek 2; blok przed i po dołączeniu do łańcucha; opracowanie własne
Inne systemy oparte na technologii blockchain mogą wykorzystywać inne
metody dodawania bloku do łańcucha. Tutaj przykładem jest Ethereum, które od
2022 korzysta z metody Proof-of-Stake. Znacząco obniżającej obciążenie
energetyczne oraz zwiększające wydolność sieci.
Inne metody dodawania bloków do łańcucha to Delegated Proof of Stake, Proof of
Authority, Proof of Activity oraz Practical Byzantine Fault Tolerance5.
Na czym polega dodanie bloku do łańcucha?
Górnicy konkurują w znalezieniu odpowiedniego hash’a dla nowego bloku
transakcji. Używają do tego metody kryptograficznej SHA-256 (w przypadku BTC),
która przekształca dane wejściowe w 256-bitowy ciąg znaków. Celem jest
znalezienie takiego hasha, który spełnia określone kryteria, np. zaczyna się od
określonej liczby zer. Proces ten wymaga ogromnej mocy obliczeniowej, ponieważ
jedynym sposobem na znalezienie odpowiedniego hasha jest metoda prób i błędów.
Każdy blok w łańcuchu zawiera odwołanie (hash) do poprzedniego bloku, co tworzy ciągły, połączony łańcuch. Próba fałszowania pojedynczego rekordu wymagałaby zmiany danych we wszystkich kolejnych blokach, a ponieważ każda zmiana spowodowałaby różnice w haszach, musiałaby być wykonana na milionach kopii rozproszonych po sieci. Taka operacja jest niemożliwa do przeprowadzenia ze względu na ogromne wymagania obliczeniowe i synchronizacyjne. Jedynym zagrożeniem dla takiego systemu jest komputer kwantowy2&3.
Rysunek 3; Łańcuch; Opracowanie własne
Czym jest technologia blockchain? – Główne filary krypto waluty z perspektywy finansowej
Decentralizacja (korzystanie z sieci Peer-to-Peer) –Informacje nie są przechowywane przez jeden podmiot. W rzeczywistości każdy w sieci jest właścicielem informacji. To była główna idea stojąca za Bitcoinem. Właściciel jest odpowiedzialny za swoje pieniądze. Może wysłać swoje pieniądze do kogokolwiek chce, bez konieczności korzystania z osoby trzeciej-banku. 4 (s.8)
Scentralizowane systemy bankowe mają szereg wad, ale jedną z największych jest możliwość awarii. Oczywiście, przedsiębiorstwa zabezpieczają się jak mogą, ale faktem jest że to tylko zdecentralizowana sieć może zapewnić największą skuteczność.
Transparentność – Jednym z najbardziej interesujących i niezrozumianych pojęć w technologii blockchain jest „przejrzystość”, która w tym samym momencie ma oferować prywatność. Jak to jest możliwe?
Faktem jest, że tożsamość danej osoby jest ukrywana za pomocą kryptografii i reprezentowana jedynie przez jej adres publiczny. Tak więc, jeśli spojrzy się na historię transakcji danej osoby, nie zobaczymy „Albert wysłał 1 BTC do XYZ”, zamiast tego zobaczysz „2LF1bhsSLkBzgz9vpFYEmvwT2TbygJ7NZJ wysłał 1 BTC do XYZ”. (gdzie XYZ to inny publiczny adres)
Tak więc, chociaż prawdziwa tożsamość danej osoby jest bezpieczna, nadal będziemy widzieć wszystkie transakcje, które zostały wykonane przy użyciu danego publicznego adresu. Taki poziom przejrzystości nigdy wcześniej nie istniał. Mówiąc czysto z punktu widzenia kryptowalut, jeśli znasz publiczny adres jednej z dużych firm, możesz po prostu umieścić go w eksploratorze i spojrzeć na wszystkie transakcje, w które był tenże adres zaangażowany. To zmusza ich do uczciwości, z czym nigdy wcześniej nie mieli do czynienia.
Niemodyfikowalność zapisu wstecz (omówienie technologii hash)6 - Po wprowadzeniu czegoś do łańcucha bloków nie można przy tym manipulować. Czy można sobie wyobrazić, jak cenne będzie to dla instytucji finansowych? Wyobraźmy sobie, ile przypadków defraudacji można zdusić w zarodku, o ile ludzie wiedzą że jakiekolwiek modyfikowanie ksiąg nie ujedzie uwadze kontrolerów. Blockchain posiada tę niewygórowaną właściwość dzięki zastosowaniu hashy.
Hashowanie4 (s.5) – pobieranie ciągu wejściowego o dowolnej długości i wydawanie wyniku o stałej długości. W kontekście kryptowalut, takich jak bitcoin, transakcje są pobierane jako dane wejściowe i przepuszczane przez algorytm haszujący (bitcoin używa SHA-256), który daje wynik o stałej długości.
Rysunek 4; SHA256 demonstracja_1; Opracowanie własne
Jak możemy zauważyć nawet niewielkie zmiany w pliku wejściowym mocno odbijają się na pliku wyjściowym. Kolejną zaletą jest, iż niezależnie od wielkości pliku wejściowego zawsze otrzymamy hash długości 256 bitów.
Każdy blok za pomocą hashu poprzedniego bloku wskazuje na niego, tworząc w ten sposób łańcuch. Ten jeden fakt sprawia że jakiekolwiek modyfikacje wartości poprzednich odbiją się na wartościach bloków wtórnych.7
Załóżmy iż niepowołana osoba atakuje blok 3 i próbuje zmienić dane. Ze względu na właściwości hashów niewielka zmiana danych spowoduje drastyczną zmianę skrótu (hashu). Oznacza to, że wszelkie niewielkie zmiany wprowadzone w bloku 3 zmienią hash przechowywany w bloku 2, a to z kolei zmieni dane i hash tego bloku, co spowoduje zmiany w bloku 1 i tak dalej. Spowoduje to całkowity upadek łańcucha, a zmiana staje się łatwo weryfikowalna.
Czym jest technologia blockchain? – Możliwe zastosowania, finansowe i nie tylko.
Choć Bitcoin jest najbardziej znanym przykładem wykorzystania tej technologii do realizacji transakcji pieniężnych, model ten można implementować w wielu innych obszarach. Może to obejmować systemy rejestracji własności, śledzenie łańcuchów dostaw, zarządzanie tożsamością cyfrową, czyli wszędzie tam gdzie istotna jest transparentność, bezpieczeństwo i niezmienność danych.
Blockchain może sprawić, że sprzedaż nagranej muzyki znów będzie opłacalna dla artystów, eliminując wytwórnie muzyczne i dystrybutorów, takich jak Apple czy Spotify. Ebooki mogłyby być wyposażone w kod blockchain. Zamiast Amazona pobierającego prowizję od książki, zamiast banku pobierającego prowizję od obsługi karty kredytowej, książki krążyłyby w zakodowanej formie, a udana transakcja blockchain przekazywałaby pieniądze bezpośrednio do autora i odblokowywała książkę. Eliminacja skromnych tantiemów na rzecz pełnego zysku dla autora.
Bibliografia
1. de Best, R., „Size of the bitcoin blockchain from January 2009 to February 24, 2025”, Statista, 25 lutego 2025 r., https://www.statista.com/statistics/647523/worldwide-bitcoin-blockchain-size/.
2. Bonneau, J., Miller, A., Clark, J., Narayanan, A., Kroll, J. A., Felten, E. W., „SoK: Research Perspectives and Challenges for Bitcoin and Cryptocurrencies”, IEEE, 2015, https://ieeexplore.ieee.org/document/7163021.
3. Fernandez-Carames, T. M., Fraga-Lamas, P., „Towards post-quantum blockchain: A review on blockchain cryptography resistant to quantum computing attacks”, IEEE, 2020, https://doi.org/10.1109/access.2020.2968985.
4. Klinger, B., Szczepański, J., „Blockchain - historia, cechy i główne obszary zastosowań”, 2017, s. 3, 6 i 8, https://czasopisma.uksw.edu.pl/index.php/cwc/article/download/1858/1682.
5. Hussein, Z., Salama, M. A., El-Rahman, S. A., „Evolution of blockchain consensus algorithms: A review on the latest milestones of blockchain consensus algorithms”, Cybersecurity, 2023, https://doi.org/10.1186/s42400-023-00163-y.
6. Klinger, B., Szczepański, J., „Blockchain - historia, cechy i główne obszary zastosowań”, 2017, s. 5–6, https://czasopisma.uksw.edu.pl/index.php/cwc/article/download/1858/1682.
7. Bonneau, J., Miller, A., Clark, J., Narayanan, A., Kroll, J. A., Felten, E. W., „SoK: Research Perspectives and Challenges for Bitcoin and Cryptocurrencies”, IEEE, 2015, https://ieeexplore.ieee.org/document/7163021.
Komentarze
Prześlij komentarz