Analiza wyników wyborów parlamentarnych 2019 i 2023

 

                Dnia 15 października 2023 roku odbyły się w Polsce wybory parlamentarne, czyli wielkie święto demokracji dla milionów obywateli. Ten dzień był szczególnie ważny dla każdego z nas, ponieważ mogliśmy zdecydować o przyszłości naszego kraju i mieć wpływ na to, kto będzie nas reprezentował w Sejmie i Senacie w nowej kadencji. Wyborcy nie zawiedli i poszli tłumnie do urn, a media co chwilę pokazywały długie kolejki do komisji wyborczych. Już 

w godzinach popołudniowych przewidywano bardzo wysoką frekwencję, co później okazało się prawdą. W wyborach parlamentarnych udział wzięło aż 74,38% uprawnionych do głosowania, ustanawiając najwyższy wynik od 1989 roku.

 

              W tym artykule szczegółowo omówimy wyniki komitetów wyborczych, frekwencję, podział mandatów w Sejmie i Senacie oraz poparcie dla ugrupowań politycznych według określonych kryteriów. Sprawdzimy także rezultaty wyborów parlamentarnych sprzed czterech lat i ustalimy podobieństwa oraz różnice między dwoma wyborami.

              W wyborach parlamentarnych 2023 udział wzięło 12 komitetów, w tym 8 komitetów wyborczych, 2 koalicyjne komitety wyborcze i 2 komitety wyborcze wyborców. Do Sejmu dostało się pięć komitetów - KW Prawo i Sprawiedliwość, KKW Koalicja Obywatelska PO .N IPL Zieloni, KKW Trzecia Droga Polska 2050 Szymona Hołowni – Polskie Stronnictwo Ludowe, KW Nowa Lewica oraz KW Konfederacja Wolność i Niepodległość. Dla porównania, w wyborach parlamentarnych 2019 uczestniczyło 10 komitetów, w tym 7 komitetów wyborczych, 1 koalicyjny komitet wyborczy i 2 komitety wyborcze wyborców. Wówczas mandaty w Sejmie wywalczyły również pięć komitetów – KW Prawo i Sprawiedliwość, KKW Koalicja Obywatelska PO .N IPL Zieloni, KW Sojusz Lewicy Demokratycznej, KW Polskie Stronnictwo Ludowe, KW Konfederacja Wolność i Niepodległość.

   

               Wybory do Sejmu 2019 i 2023 wygrało Prawo i Sprawiedliwość, osiągając odpowiednio wyniki 43,59% i 35,38%. Partia polityczna zaliczyła spadek procentowego poparcia na poziomie 8,21 punktów procentowych i jednocześnie utraciła 411 081 głosów. Drugie miejsce w dwóch ostatnich wyborach zajęła Koalicja Obywatelska, która zdobyła kolejno 27,40% i 30,70% głosów. Partia odnotowała wzrost poparcia, ale większą uwagę przykuwa fakt, że zdobyła 1 569 047 głosów więcej niż w poprzednich wyborach. Jest to jednocześnie największy przyrost głosów ze wszystkich komitetów wyborczych. W wyborach parlamentarnych 2023 trzecie miejsce zajęła Trzecia Droga, która uzyskała 14,40% poparcia i zdobyła 3 110 670 głosów. Warto podkreślić, że jest to koalicyjny komitet wyborczy złożony z dwóch partii – Polski 2050 Szymona Hołowni oraz Polskiego Stronnictwa Ludowego. Cztery lata temu Polskie Stronnictwo Ludowe, jako samodzielny komitet wyborczy, zdobyło 8,55% poparcia i 1 578 523 głosy. Połączenie dwóch sił politycznych przyczyniło się do dużego wzrostu poparcia (na poziomie 5,86 punktów procentowych) i podwojenia liczby zdobytych głosów. Nowa Lewica, jako Sojusz Lewicy Demokratycznej w poprzednich wyborach, zaliczyła spadek poparcia z 12,56% w 2019 roku do 8,61% w 2023 roku. Partia straciła 460 928 głosów i jest to jednocześnie największy ubytek głosów ze wszystkich komitetów wyborczych, które dostały się do Sejmu. Poparcie dla Konfederacji niemal się nie zmieniło w dwóch ostatnich wyborach – partia osiągnęła wynik na poziomie 6,81% w 2019 roku i 7,16% w 2023 roku. Konfederacja zdobyła o 290 411 głosów więcej niż cztery lata wcześniej. Swój wynik poprawili także Bezpartyjni Samorządowcy, którzy, pomimo wzrostu, nie przekroczyli 5-procentowego progu wyborczego i nie uzyskali mandatów 

w Sejmie. Partia miała 0,78% poparcia w 2019 roku i 1,86% w 2023 roku.

  

 

              Przyjrzymy się teraz podziałowi mandatów poselskich w Sejmie. W 2019 roku Prawo i Sprawiedliwość zdobyło łącznie 235 mandatów, co pozwoliło tej partii na utworzenie samodzielnych rządów. Cztery lata później PiS zmniejszył swój stan posiadania w Sejmie do 194 mandatów. Koalicja Obywatelska jako druga siła w Sejmie powiększyła liczbę mandatów 

z 134 w 2019 roku do 157 w 2023 roku. Na trzecie miejsce pod względem liczby mandatów poselskich wysunęła się Trzecia Droga, która zdobyła 65 mandatów. Cztery lata wcześniej Polskie Stronnictwo Ludowe zgarnęło 30 mandatów. Nowa Lewica zmniejszyła swój stan posiadania prawie o połowę, z 49 mandatów w 2019 roku do 26 mandatów w 2023 roku. Konfederacja zyskała 7 dodatkowych mandatów i w nowej kadencji będzie miała 18-osobową reprezentację w Sejmie. Mandat utraciła Mniejszość Niemiecka i po raz pierwszy od 1991 roku nie będzie miała swojego przedstawiciela w Sejmie.

 

 

              W wyborach parlamentarnych 2019 roku Prawo i Sprawiedliwość wygrało w 36 z 41 okręgach wyborczych. Koalicja Obywatelska objęła prowadzenie w pięciu okręgach – 

nr 9 – Łódź, nr 19 – Warszawa I, nr 25 – Gdańsk, nr 39 – Poznań i nr 41 – Szczecin. Cztery lata później doszło do widocznej zmiany na mapie wyborczej Polski. Prawo i Sprawiedliwość miało najwyższe poparcie w 22 okręgach wyborczych, głównie we wschodniej części Polski. Koalicja Obywatelska wygrała w 19 okręgach wyborczych, przeważnie w północno-zachodniej Polsce oraz w dużych metropoliach. Wyprzedzenie Prawa i Sprawiedliwości przez Koalicję Obywatelską miało miejsce w następujących okręgach: nr 2 – Wałbrzych, nr 3 – Wrocław, 

nr 4 – Bydgoszcz, nr 8 – Zielona Góra, nr 13 – Kraków, nr 20 – Warszawa II, nr 21 – Opole, 

nr 26 – Gdynia, nr 29 – Katowice, nr 31 – Katowice, nr 32 – Katowice, nr 35 – Olsztyn, 

nr 38 – Piła i nr 40 – Koszalin.

 

 

 

  

              Wybory do Senatu 2019 i 2023 wygrało Prawo i Sprawiedliwość, osiągając kolejno 44,56% i 34,81% głosów. Partia zaliczyła spadek poparcia o 9,75 punktów procentowych i ten spadek jest większy niż w przypadku wyborów do Sejmu. Prawo i Sprawiedliwość będzie miało mniejszą reprezentację w Senacie, składającą się z 34 przedstawicieli, czyli o 14 mniej niż 

w 2019 roku. Koalicja Obywatelska również zaliczyła spadek poparcia z 35,66% w 2019 roku do 28,91% w 2023 roku, co przekłada się na spadek liczby mandatów w Senacie z 43 do 41. Co ciekawe, w wyborach do Senatu największą liczbę mandatów zgarnęła Koalicja Obywatelska pomimo tego, że zajęła drugie miejsce, za Prawem i Sprawiedliwością. W wyborach do Senatu 2023 Trzecia Droga zdobyła 11,50% głosów i 11 mandatów. Dla porównania, cztery lata wcześniej Polskie Stronnictwo Ludowe osiągnęło 5,72% głosów i 3 mandaty. Wzrost poparcia 

i liczby mandatów w Senacie zaliczyła także Nowa Lewica – z 2,28% w 2019 roku do 5,29% 

w 2023 roku oraz z 2 w 2019 roku do 9 mandatów w 2023 roku. W wyborach 2019 mandaty otrzymało także 4 kandydatów niezrzeszonych – Lidia Staroń, Krzysztof Kwiatkowski, Wadim Tyszkiewicz i Stanisław Gawłowski (jako KWW Demokracja Obywatelska). Po czterech latach swoje mandaty zachowali Krzysztof Kwiatkowski i Wadim Tyszkiewicz, a do Senatu dołączyli troje nowych senatorów niezrzeszonych – Zygmunt Frankiewicz, Andrzej Dziuba i Józef Zając. Prawo i Sprawiedliwość straciło 14 mandatów w Senacie na korzyść Koalicji Obywatelskiej 

(5 mandatów), Trzeciej Drogi (4 mandaty), Nowej Lewicy (4 mandaty) i senatora niezrzeszonego (1 mandat). Koalicja Obywatelska zmniejszyła swój stan posiadania o 2 mandaty, zyskując mandat w 7 okręgach i tracąc w 9 okręgach na rzecz Trzeciej Drogi (4 mandaty), Nowej Lewicy (4 mandaty) i senatora niezrzeszonego (1 mandat).

 

              Frekwencja w wyborach parlamentarnych wyniosła 61,74% w 2019 roku i 74,38% 

w 2023 roku, co oznacza wzrost frekwencji o 12,64 punktów procentowych. Liczba kart ważnych wzrosła z 18 678 457 w 2019 roku do 21 966 891 w 2023 roku. 

Najwyższą frekwencję w wyborach parlamentarnych 2019 i 2023 odnotowano w województwie mazowieckim i wyniosła ona odpowiednio 69,46% i 79,27%. Najniższa frekwencja została odnotowana dwukrotnie w województwie opolskim – 52,91% w 2019 roku i 66,55% w 2023 roku. Województwo warmińsko-mazurskie zaliczyło największy procentowy wzrost frekwencji – 

o 14,29 punktów procentowych. Drugie miejsce pod tym względem zajmuje województwo lubuskie – wzrost o 14,17 punktów procentowych. W miastach frekwencja w wyborach parlamentarnych wzrosła z 64,47% w 2019 roku do 76,03% w 2023 roku. We wsiach odnotowany został podobny wzrost frekwencji – z 56,74% do 71,02%. Liczba wydanych kart ważnych za granicą wzrosła z 316 160 w 2019 roku do 574 673 w 2023 roku, co oznacza wzrost o 81,77%. 

              Przejdziemy teraz do analizy danych przygotowanych przez pracownię IPSOS, udostępnionych w dniu wyborów po zamknięciu lokali wyborczych (czyli o godz. 21:00). 

W wyborach parlamentarnych 2019 wyniki sondażu exit poll były bardziej zbliżone do oficjalnych wyników ogłoszonych przez PKW. W tym sondażu Prawo i Sprawiedliwość uzyskało 43,6% (oficjalne wyniki 43,59%), Koalicja Obywatelska – 27,4% (27,40%), Sojusz Lewicy Demokratycznej – 11,9% (12,56%), Polskie Stronnictwo Ludowe – 9,6% (8,55%), Konfederacja – 6,4% (6,81%). Wyniki sondażu exit poll dla dwóch największych partii były zgodne z wynikami ogłoszonymi przez Państwową Komisję Wyborczą. Największy błąd wyniósł 1,05% - o tyle punktów procentowych było przeszacowane poparcie dla Polskiego Stronnictwa Ludowego. Wyniki sondażu exit poll w wyborach parlamentarnych 2023 były nieco mniej trafne, ale błąd nie przekraczał dwóch procent dla każdego komitetu wyborczego. W tym sondażu Prawo i Sprawiedliwość zdobyło 36,8% (oficjalne wyniki 35,38%) głosów, Koalicja Obywatelska – 

31,6% (30,70%), Trzecia Droga – 13% (14,40%), Nowa Lewica – 8,6% (8,61%), Konfederacja – 6,2% (7,16%).

 

              W wyborach parlamentarnych 2019 i 2023 największym poparciem wśród mężczyzn cieszyło się Prawo i Sprawiedliwość, które wyniosło odpowiednio 44,2% i 36,3%. Wzrost poparcia u mężczyzn zaliczyła Koalicja Obywatelska – z 24,7% w 2019 roku do 29,4% w 2023 roku. Konfederacja ma poparcie u mężczyzn wyższe niż ogólnopolskie – w 2019 roku partia miała poparcie wśród mężczyzn na poziomie 8,9% (w całej Polsce 6,81%), a cztery lata później – 10,2% (w całej Polsce 7,16%). Prawo i Sprawiedliwość również zajmuje pierwsze miejsce wśród kobiet, ale przewaga w tej grupie nad drugą Koalicją Obywatelską się zmniejszyła – 

z 13,2% w 2019 roku do 3,4% w 2023 roku. Duży wzrost poparcia u kobiet odnotowała aktualna trzecia siła w Sejmie. W 2019 roku Polskie Stronnictwo Ludowe miało poparcie na poziomie 8,7%, a cztery lata później już w sojuszu z Polską 2050 Szymona Hołowni poprawiło wynik do 14,1%. 

 

W wyborach parlamentarnych 2023 wśród wyborców w przedziale wiekowym 18-29 lat na pierwsze miejsce wysunęła się Koalicja Obywatelska. Na drugie miejsce spadło Prawo i Sprawiedliwość, które zaliczyło duży spadek poparcia – z 26,3% w 2019 roku do 14,4% w 2023 roku. Wśród wyborców w przedziale wiekowym 30-39 lat Koalicja Obywatelska wyprzedziła Prawo i Sprawiedliwość. W grupie wiekowej 40-49 lat także nastąpiła zmiana w czołówce – Koalicja Obywatelska wysunęła się na pierwsze miejsce z wynikiem 34,5% (wzrost o 2,7%). Duży ubytek poparcia w tej grupie zaliczyło Prawo i Sprawiedliwość, co skutkowało spadkiem na drugie miejsce. W grupie wiekowej 50-59 lat pozycje partii politycznych nie uległy zmianie. W wyborach parlamentarnych 2023 Prawo i Sprawiedliwość utrzymało się na pierwszym miejscu z wynikiem 43,7%, ale poparcie to spadło o 7,5% w porównaniu do wyborów sprzed czterech lat. W grupie wiekowej 60 i więcej lat spadek poparcia dla Prawa i Sprawiedliwości jest mniejszy niż w pozostałych grupach wiekowych. Swój wynik poprawiła Koalicja Obywatelska – z 25,2% w 2019 roku do 31,0% w 2023 roku. Jednocześnie poparcie dla Nowej Lewicy w tej grupie wiekowej spadło o 5,2%. 

Na wsi największym poparciem wciąż cieszy się Prawo i Sprawiedliwość – w 2019 roku uzyskała wynik 56,4%, a w 2023 roku – 47,6%. Wzrost poparcia mieszkańców wsi odnotowały Koalicja Obywatelska, PSL/Trzecia Droga i Konfederacja – odpowiednio o 4,3 punkty procentowe (do 21,2% z 16,9%), 1,8% (do 13,4% z 11,6%) i 1,8% (do 7,8% z 6,0%). W miastach do 50 tys. Prawo i Sprawiedliwość oraz Koalicja Obywatelska uzyskały niemal identyczny wynik - 33,7% i 33,4%. Cztery lata wcześniej te partie zdobyły odpowiednio 41,7% i 28,2%. W miastach 51-200 tys. na prowadzenie wyszła Koalicja Obywatelska, która zaliczyła wzrost poparcia z 32,2% w 2019 roku do 36,7% w 2023 roku. W miastach 201-500 tys. czołówka się nie zmieniła – Koalicja Obywatelska zajęła pierwsze miejsce, a za nią Prawo i Sprawiedliwość. Różnica poparcia między dwoma partiami zwiększyła się z 6,5% w 2019 roku do 17,5% w 2023 roku. W wyborach 2023 Trzecia Droga miała 15,8% poparcia. Dla porównania, cztery lata wcześniej Polskie Stronnictwo Ludowe zdobyło 5,3% poparcia. W miastach powyżej 500 tys. największym poparciem cieszyła się Koalicja Obywatelska, drugie miejsce zajęło Prawo i Sprawiedliwość, a kolejne miejsca odpowiednio od wyniku najwyższego do najniższego – Nowa Lewica, Trzecia Droga i Konfederacja. W miastach powyżej pół miliona mieszkańców Nowa Lewica ma poparcie wyższe od ogólnopolskiej. W 2019 roku SLD uzyskał wynik 19,9% (w całej Polsce 12,56%), a cztery lata później, już jako Nowa Lewica – 14,5% (w Polsce 8,61%).

              Prawo i Sprawiedliwość miało procentowo największą grupę wyborców, którzy ponownie oddali głos na tę partię w wyborach parlamentarnych 2023. 87,7% wyborców, którzy poparli Prawo i Sprawiedliwość w 2019 roku, ponownie zagłosowało na tę partię cztery lata później. Koalicja Obywatelska mogła liczyć na 73,6% wyborców ponownie oddających głos na tę partię w 2023 roku. Jednakże 16,1% wyborców, którzy wybrali Koalicję Obywatelską w 2019 roku, zdecydowało się przerzucić swoje głosy na Trzecią Drogę w 2023 roku. W tegorocznych wyborach parlamentarnych na Konfederację ponownie zagłosowało 63,3% wyborców. 57,8% wyborców, którzy poparli Polskie Stronnictwo Ludowe w 2019 roku, postanowiło oddać głos na Trzecią Drogę. Natomiast po 14,1% tej samej grupy wyborców zdecydowało się poprzeć Prawo i Sprawiedliwość oraz Koalicję Obywatelską w 2023 roku. Ponad 57% wyborców Sojuszu Lewicy Demokratycznej z 2019 roku utrzymało poparcie dla Nowej Lewicy w wyborach parlamentarnych 2023, a blisko jedna czwarta (23,1%) wyborców zdecydowała się na oddanie głosu na Koalicję Obywatelską. 

 

              Podsumowując, wyniki wyborów parlamentarnych 2019 i 2023 istotnie się różnią. Największą stratę odnotowało Prawo i Sprawiedliwość, które uzyskało gorszy wynik w wyborach do Sejmu i Senatu, a ponadto znacząco zmniejszyło swój stan posiadania w dwóch izbach parlamentu. Koalicja Obywatelska znacząco poprawiła swój wynik do Sejmu, dzięki czemu otrzymała dodatkowe mandatów w izbie niższej parlamentu. Połączenie dwóch sił politycznych – Polskiego Stronnictwa Ludowego i Polski 2050 Szymona Hołowni okazały się dobrym pomysłem, w efekcie czego koalicja osiągnęła wysokie wyniki w wyborach do Sejmu i Senatu oraz zyskała nowe mandaty poselskie i senatorskie. Spadek poparcia zaliczyła Nowa Lewica, która wprowadzi do Sejmu prawie dwa razy mniej posłów. Osiągnęła za to lepszy wynik 

w Senacie i dzięki temu zyskała 7 mandatów senatorskich. Podobny rezultat w wyborach osiągnęła Konfederacja, ale partia będzie miała nieco większą reprezentację w Sejmie. Układ sił w Sejmie w dużym stopniu się zmienił. W tej kadencji żadna partia ani koalicja nie będzie 

w stanie utworzyć samodzielny rząd. Teoretycznie do sformowania rządu będą potrzebne minimum dwie partie polityczne, ale w praktyce istnieje większe prawdopodobieństwo, że 

w nowej kadencji będziemy mieli koalicję rządową składającą się z trzech ugrupowań politycznych. W Senacie większą rolę będą odgrywać dwa mniejsze ugrupowania – Trzecia Droga i Nowa Lewica. Oprócz tego, pięciu senatorów niezrzeszonych wywalczyło mandaty 

w izbie wyższej. Frekwencja wyborcza była wręcz imponująca, bo wyniosła aż 74,38%. 

We wszystkich województwach w Polsce odnotowano znaczący wzrost frekwencji, a za granicą liczba wyborców oddających głos zwiększyła się prawie dwukrotnie. Wysoka frekwencja to wyraźny sygnał, że w społeczeństwie rośnie świadomość o dużym znaczeniu wyborów, nie tylko parlamentarnych.